Some Common Terms That Came with the Galleons: TIANGGE, PITAKA, TOCAYO

The Galleon Trade, which saw large three-masted sailing ships travel back and forth between Manila, Philippines and Acapulco, Mexico, lasted from 1565 to 1815.  A total of 110 galleons set sail during those 250 years of unprecedented prosperity.  The enterprise is said to be the first instance of global trade:  goods from China, India, and Southeast Asian realms (and other countries they traded with) were trans-shipped from the Philippines to Mexico, for further trans-shipment to Europe where consumers were hungry for imported goods.


http://www.everythingcebu.com/attractions/events/galleon-%E2%80%9Candalucia%E2%80%9D-in-cebu/

On October 13, 2010, the province of Cebu in the Philippines welcomed the galleon “Andalucia.”
Over five days, more than 10,000 visitors toured the replica of the 17th-century Spanish galleon,
which traversed the Manila-Acapulco route a number of centuries ago.
The galleon served as the main attraction of the first-ever Dia del Galeon Festival. The festival’s aim was  to focus attention on the Galleon Trade’s impact in the transmission of culture across the globe

The replica galleon sailed from Spain to Malta, then Israel, followed by Egypt and Oman,
and then through the Indian Ocean to Sri Lanka, then Singapore, and the Philippines.

It later proceeded to Shanghai, China.  The ship was built by the Nao Victoria Foundation,
a non-profit entity which specializes in promoting historical events.

The ships carried spices as well as silk, porcelain, ivory, lacquerware, and many more.  Such items were much in demand in European markets; the sales provided a lucrative business for Spaniards in the Philippines, in Mexico, as well as in Europe.
While buyers in Europe longed for Asian products, the Chinese were self-sufficient and wanted only the metal silver.  Spaniards in Mexico obtained from these from local mines.  
 
The back-and-forth sailings provided not only trade but also cultural exchange between Mexico and the Philippines.  Along the way, vocabulary words were adopted on both sides of the Pacific.  It’s interesting to note that some of words actually originated from the Aztec language called Nahuatl.
 

Our word TIANGGE is from the Mexican Spanish tianguis; root word is the Nahuatl tianquiztli, meaning market.

We have another Philippine word for market, PALENGKE.  An internet search for this term yielded the following information:  Palenque is the site of an ancient Mayan city in south Mexico, famous for its architectural ruins.

Palenque Collage.jpg
To me, Palenque as a place-name is quite specific, whereas the Philippine word palengke is a more general term.  Not satisfied with the above information,
I looked further.  
 
http://www.spanishcentral.com/translate/palenque  said, “palenque is the English translation for stockade, palisade, arena, ring.”  Hmmmm.
 



Further down, I came across this comment from Maggie ‘Strandiskov’ Kuusisto, who works at Disney’s Animal Kingdom:  “We lived in Merida and I remember it referring to some sort of fair or gathering to sell items.”  Bingo!
Vocabulary word #2 for today is PITAKA.  That’s where you stash your money, right?  We derive it from the Spanish petacathe root of which is petlacalli, Nahuatl for suitcase.   I’ll buy that!
 
 
Our last word study today is TUKAYO… you know, someone who also goes by your name.  The Spanish tocayo goes back to the Nahuatl toca-yo-tl, meaning namesake.   Pretty straightforward, don’t you think?
 
I am intrigued by the  tl  endings in many Nahuatl words.  Maybe someday I’ll go deeper into the linguistics aspect of study and share with you what I find out.  Meanwhile, I’ll keep adding to our storehouse of Philippine words that came from the Mexican shores across the Pacific.   
Advertisements

Some Foods That Came with the Galleons: SAYOTE, KAMOTE, TSOKOLATE

The Galleon Trade, which saw large three-masted sailing ships travel back and forth between Manila, Philippines and Acapulco, Mexico, lasted between 1565 and 1815.  A total of 110 galleons set sail during those 250 years of unprecedented prosperity.  The enterprise is said to be the first instance of global trade:  goods from China, India, and Southeast Asian realms (and other countries they traded with) were trans-shipped from the Philippines to Mexico, for further trans-shipment to Europe where consumers were hungry for imported goods.

https://en.wikipedia.org/wiki/Manila_galleon
The Manila-Acapulco Galleon Memorial
at the Plaza Mexico in Intramuros, Manila
.


 
The ships carried spices as well as silk, porcelain, ivory, lacquerware, and many more.  Such items were much in demand in European markets; the sales provided a lucrative business for Spaniards in the Philippines, in Mexico, as well as in Europe.
While buyers in Europe longed for Asian products, the Chinese were self-sufficient and wanted only the metal silver.  Spaniards in Mexico obtained from these from local mines.  
 
Thus, the return of ships from Acapulco to Manila allowed for the ferrying of agricultural products, thereby enriching the cuisines of both the Philippines and Mexico.
 
It’s interesting to note that some Philippine food names actually originated from the Aztec language called Nahuatl.
 
SAYOTE is derived from the Spanish chayote.  The word is derived from chayotli, the name of a Mexican squash.
 
Our KAMOTE easily relates to the Spanish camote, which — again — is from the Nahuatl camotli (their word for sweet potato).
 
Our third vocabulary lesson for today is TSOKOLATE.  Some folks might think that the Spanish chocolate is a European word; after all, the best chocolate products come from the Netherlands, Switzerland, Belgium, and England.  Well, surprise, surprise!  The root word is the Nahuatl xocolatl.   One reason why the Mexican way of serving the beverage didn’t gain popularity right away is that they didn’t add sugar or milk to it.  It was a bitter “food for the gods.”

Cha sui bao —> SIOPAO

Chinese historical documents and pottery excavated in Philippine locations reveal that trade between the two countries occurred long before the arrival of Spaniards.  In exchange for their loads of silk, porcelain, and other items, the Chinese brought back forest and sea products like rattan, beeswax, birds’ nests, dried sea cucumbers, and many others.  

Of course, trade did not occur during just one market day.  Businessmen waited while their goods were unloaded
 and new ones put on the vessel, sales negotiated, and payments arranged.  
 
Some of the foreign traders settled and married local women.  It is then easy to deduce how Chinese cuisine blended with local cooking; the wives learned new ways of food preparation, sometimes modifying ingredients according to availability. 
 
Today, we look at a perennial favorite snack, siyopaw, more popularly presented as SIOPAO.   It’s steamed bread with a meat filling.  
The Chinese name for this food item is cha siu bao.

The first two words mean roast pork; the third one, bun.
Over the years, the name has been shortened, and the pronunciation modified, hence, siopao.

Barbecued pork is sometimes called pork asado in the Philippines,
after a Spanish term which also means barbecued.

Therefore the cha siu bao (later shortened into siopao) might also be called SIOPAO ASADO.

When meatballs are placed inside before pinching the bread dough together,
the result is SIOPAO BOLA-BOLA. 

Both are served in restaurants, peddled by street vendors, or sold over-the-counter, and accompanied by a small packet of sauce to be poured into the bun as the siopao is eaten.

MAKULIT!

“Huwag kang makulit!” ika ng ina sa anak na sunod-sunod ang tanong.  Sa katunayan, maigi sa bata ang maging curious, dahil sa ganyang paraan sila natututo tungkol sa maraming bagay.  Imbes na bawalin, dapat ay i-encourage na palaging magtanong ang bata; sagutin ang paulit-ulit na tanong nila.  Balang araw ay mag-isa na silang magre-research ng mga sagot sa mga bagay na gusto nilang malaman.  Ang importante ay huwag bayaang mawala ang kagustuhan nilang matuto.
 
 
Ang kakulitan ay mapapansin din sa mga pangalan ng ilang pagkaing Pilipino.  Tingnan natin ang susunod na diskusyon.  Sana ay may expert o estudyante ng linguistics na magbibigay-linaw sa ganitong paraan ng pagbibigay ngalan.
Halo-halo:  Wow, perennial favorite iyan ng karamihan!  Matamis, maraming sangkap na prutas, malamig, malutong ang yelo, at ma-krema ang lasa dahil sa sa gatas at leche flan.  Ang deretsong translation nito sa Ingles ay “mix-mix.”  Talaga namang hahaluin mo ang lahat ng laman bago kainin ang masarap na meryenda!

Tita-tira:
  Ang tira-tira sa mga tindahan ngayon ay matigas na kending asukal.  Maaring makakita ng tunay na tira-tira sa mga probinsiyang nagtatanim ng tubo (sugar cane).  Kapag ang katas ng tubo ay pinakuluan hanggang lumapot, ang resulta ay inuyat. Ang isang dakot ng malamig na inuyat, kapag hinila nang madalas sa magkabilang direksiyon, ay magiging makunat na kendi. Iyan ang tira-tira, at ang pangalan ay hango sa  Kastilang “tirar” (hila).

 

Bilo-bilo:  Ang kumpletong pangalan ng pagkaing ito ay guinataang bilo-bilo.  Mga mala-holen na piraso ng giniling na malagkit, inuluto sa gata ng niyog na sinamahan ng asukal at iba’t-ibang prutas, tulad ng saging na saba, kamote, langka, atbp.  Maaring tinawag na bilo-bilo dahil iyong binilog na malagkit ang pangunahing sangkap.  Pwedeng itong kainin nang mainit sa meryenda, o malamig sa almusal.

Kare-kare:  Dalawang theory ang alam ko tungkol sa pinagmulan nito.  Una, dala raw ng mga Indonesian na dumaong sa pasigan ng Pampanga River ang lutong “kari.”   Ang iba’t-ibang hiwa ng karne at gulay ay iniluluto sa gata ng niyog at mga spices na kung tawagin ngayon ay curry powder.  Ang ikalawang theory ay lutuin daw ito ng mga Sepoy (Bumbay) na lumipat sa Cainta, Rizal.  “Kari” din ang tawag nila, at hindi gaanong kakaiba sa luto ng mga Indonesian.
Ang malaking kakaibhan ay ito:   iyong kare-kare natin ay walang gata ng niyog o curry powder; pinalapot ito ng peanut butter, at kinulayan ng atswete.  Isa pa, ang bawat subo ng kanin at ulam ay sinasamahan natin ng kapiranggot na bagoong, para sa malinamnam na pinagsamang tamis-alat.


Pito-pito:
 Yep, pitong sangkap ang kasama sa produktong ito:  mga dahon ng alagaw, banaba, bayabas, pandan, manga, at mga buto ng anis at kulantro.  Pwedeng ilaga at inumin bilang tsa-a, o itapal kung saan masakit ang nilutong pito-pito.  Kasama sa mga gamit nito ay pang-alis ng sakit ng ulo, pagpapababa ng lagnat, gamot sa sipon, ubo, sakit ng tiyan, atbp.

Daming SIBUYAS sa Mongolian Beef!

Isa sa mga paborito kong order sa Chinese restaurant ay MONGOLIAN BEEF.  Ewan ko kung gustuhin din ito ng mga kabayan natin sa ‘Pinas, dahil maraming sahog na sibuyas: ordinaryong sibuyas dilaw, at mga murang sibuyas (green onion).   

 
Sige nga, aminin ninyo na: kayo ba ay kabilang sa mga nagtutulak sa tagiliran ng plato ng mga sahog na sibuyas, bawang, kamatis, atbp.?
Bakit ba?  Hindi naman masama ang lasa ng mga gulay na ito, at may flavor din ng anumang timpla na ginamit sa pagluluto ng putahe.
 
 
Mula nang mabasa ko na bahagi ng diyeta ng mga trabahador sa Egyptian pyramids ang tinapay, sibuyas, at serbesa, nagpasiya ako na kakain ako ng sibuyas tuwing may pagkakataon.  
 
Bagong impormasyon, ayon sa http://www.timetrips.co.uk/pyramids-home.htm:
Mga ordinaryong mamamayan ng Ehipto — hindi mga alipin — ang nagtayo ng mga pyramid.  Buong puso silang nagbigay ng pagod sa kanilang Pharaoh, upang siguruhin ang matiwasay na pagpunta nito sa kabilang buhay, at magpatuloy ang pag-unlad ng bayan nila sa ilalim ng susunod na pinuno.
 
Bilib ako sa paniwala nila na mahusay itong proteksyon sa maraming karamdaman, kasama ang sakit ng ulo, sipon, ubo, hika, atbp.  Siempre, kung may seryosong sakit ang isang tao, kailangan ang payo ng doktor;  pero kung malusog naman tulad ko, sa palagay ko’y walang mawawala kung kainin ko ang lahat ng sibuyas na sahog sa pagkain.
Ayon sa National Onion Association sa America, ang sibuyas ay napatunayan na mataas sa Vitamin C at fiber.  Nakakatulong din daw ito pagbabalanse ng sugar level sa dugo.  Isa pang kabutihan ng sibuyas, sabi ng mga siyentipiko sa University of California / Berkeley, ang sibuyas ay mayroong quercetin, isang anti-oxidant na nakakabara sa pag-buo ng cancer cells.
Ang salitang SIBUYAS ay hinango natin sa Kastilang cebolla.
Bakit kaya nabago ang tawag natin sa gulay na ito?  BAWANG ang pangalan nito sa salitang Indonesian at Malay.  Bago dumating ang mga Kastila noong siglong 1500s, marami tayong gulay na bigay ng mga ninuno natin mula sa katimugang karagatan.  Dinala ng mga taga-Indonesia, Malaysia, at India sa ating mga pasigan ang kanilang kultura, pananalita, pagkain, atbp.
At saka for your information, ang garlic ay BAWANG PUTIH sa salitang Indonesian at Malay.
Ayon sa kaalamang kalawakan, may tatlong klase ng sibuyas:  puti, dilaw at pula.  May mga recommended na gamit sa bawa’t klase ng sibuyas; tingnan ninyo lang sa mga recipe, para sa pinaka-masarap na resulta.
Mixed onions.jpg
By © User:Colin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=26689765
Sa mga palengke sa Pilipinas, iba-iba ang pangalan ng sibuyas:  sibuyas Tagalog, sibuyas Bisaya, sibuyas Bumbay, sibuyas Kastila.   Siempre, naroon din iyong sibuyas puti, sibuyas pula, at sibuyas dilaw.  Madalas ay dalaw ang tawag sa isang klaseng sibuyas.  Nakakatuwang isipin ang mga leksiyon na maaring matutunan tungkol sa food origins, geography, at world history sa pagtingin lang ng sibuyas!
May isang uri pa rin ng sibuyas na kung sabihin ay kapareho din ng mga nabanggit sa itaas, kaya lang ay hina-harvest ito bago gumulang.  Pero ayon sa ibang babasahin, ang green onion / scallion o berdeng sibuyas ay katangi-tanging uri ng tanim na ito, hindi lang basta immature o murang bersyon ng ordinaryong sibuyas.
Kamakailan lang, nagluto ako ng arroz caldo.  Walang luya sa bahay, pero mayroon sa fridge ng  kapirasong turmeric (luyang dilaw, gamit ko sa paggawa ng inuming Bali Elixir).   Ginamit ko iyon, at natuwa ako sa naging resulta.  Ganda ng kulay ng sabaw, parang nilagyan ng atswete o kasubha!  Siempre, binudburan ko ng kaunting green onion bago isilbi.  Yum!

 

KASUY info in pictures

Sentimental journey ang gagawin ng kaibigan kong si Virgie sa Nobyembre. Thirty-eight years daw siyang hindi umuwi sa ‘Pinas.  
Since sa Antipolo City  ang tuloy niya, sabi ko ay bumisita siya sa simbahan at magpasalamat sa biyaya ng muling pagtuntong sa ating bansa.
Ang imahen ng Our Lady of Peace and Good Voyage.
Idagdag na rin niya ‘kako ang paglusong sa swimming pool ng Hinulugang Taktak,
na ni-revive ng lokal na pamahalaan.

thepinaywanderer.com

Siempre, bibili siya ng pasalubong para sa akin, ano?   Nariyan ang sikat na suman sa ibus, turon at espasol, at mga garapon ng malutong na kasuy!

Alam ba ninyo na ang KASUY ay tubo sa Brazil?    Ang Ingles na cashew ay mula sa Portuges na caju (bigkas: kads-yoo), na hango naman  sa  acaju,  salitang Tupian para sa prutas na ito.  Ang mga Tupi isa sa mga katutubong tao sa Brazil.

“Cajus in Fortaleza”          http://www.lan.com/onlyinsouthamerica/gallery/page/4/
 

Ang pangalan ng kasuy ay hango sa salita ng mga taong Tupian.
Sila ang nakatira sa baybay Atlantico nang unang dumating ang mga explorer na Portuges noong siglong 1500.
Dinala ng mga Portuges ang tanim na kasuy sa ibang lugar na sinakop nila, tulad ng Goa, India.  Mula rito ay kumalat ang tanim sa maraming parte ng Southeast Asia.

 

Hanggang Pilipinas ay nakarating ang mga barko ng mga Portuges na negosyante noong panahon ng Kastila.  Bukod sa mga paninda ay nagdala sila ng mga pananim (tulad nga ng caju) at mga lutuin (tulad ng bebinca).

 

 

Ang Mozambique ay isa pa ring colony ng Portugal.
Dito nagmula ang paglaganap ng kasuy sa Africa.


By Vinayaraj (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons
Magugulat kayong malaman na una palang lumalaki ang buto ng kasuy,
kaysa sa makatas na kalamnan nito.
Cashew apples.jpg
Abhishek Jacob
“Cashew apple” ang tawag sa makatas na bahagi ng kasuy.
Noong unang panahon, and salitang “apple” ay katumbas ng “fruit.”
Sa mga bansang nagsasalita ng Kastila, marañón ang tawag dito.
Makakabili ng hilaw at binusang kasuy sa mga palengke, sa sidewalk vendors, at sa mga naglalako sa kalye.   Noong 1970s, nagtinda ng kasuy wine ang Bureau of Plant Industry sa Maynila.

 

MAYONESA Para sa Salad, Sandwich, at sa Buhok!

Ang toka sa akin nang huli kaming mag-picnic ay guacamole, isang Mexican dip o sawsawan ng mga sitsiryang malulutong tulad ng potato at tortilla chips, o kaya’y hiniwang mga carrots, celery, singkamas, atbp. 
Sayad na sa garapon ang mayonesa nang gumawa ako ng nasabing guacamole.  Kung masusunod si Mark, patapon na ang garapon.  Pero dahil ako ay re-cycler, patakaran ko na gamitin ng  isang beses pa  ang garapon bago ito ilagay sa basurahan.

 

Matapos linisin ang garapon, balak kong lagyan ito ng burong mustasa para i-share kay Manang Lori, na nakatira sa senior apartment.  Isa pang ideya na gusto kong gawin ay i-apply sa buhok ko ang mayonesang masisimot pa sa garapon …


kaya dinagdagan ko ito ng isang tasang tubig at inalog.

 
 
Upang gamitin sa buhok ang mayonesa, heto ang sabi sa isang website:
If your goal is softer, shinier, smoother feeling hair, then mayonnaise may be a good match for you. Mayonnaise does contain some hair healthy ingredients like lemon juice, vinegar and soybean oil which contain fatty acids and vitamins that can boost shine and act to seal in moisture.

How to do a mayonnaise hair treatment

  1. APPLY mayonnaise to freshly cleansed, damp hair the way you would a conditioner.
    Focus on the ends as they are the oldest part of your hair, and avoid your roots
    especially if you have fine or thin hair.
  2. PUT ON a shower cap (a plastic bag works just as well) or a heated thermal cap.
    This step can increase the absorption rate of the mayonnaise into your hair.
  3. LEAVE the treatment in your hair for 15-30 minutes.
  4. CLEANSE with a gentle shampoo to remove the mayonnaise from your hair.
    If you feel you still have some residue you can cleanse again. 
 
 
Ang MAYONESA, bagama’t mas kilala sa pangalang mayonnaise, ay hindi nagsimula sa France.  Unang natikman ito ng mga Pranses sa lugar ng Mahon sa isla ng Menorca, na kasalukuyang sakop ng Spain.
Ayon sa mga lumang ulat, siglong 1700 nang lusubin ng mga Pranses ang Balearic Islands, na noon ay kontrolado ng Inglaterra.  Upang ipagdiwang ang panalo ng kanilang mga tropa, nag-utos ng malaking handaan ang namumunong si Armand du Plessis (mas kilala sa kaniyang titulong Cardinal-Duke Richelieu).  Nagluto ng maraming pagkain ang mga kusinero, at kabilang sa inihain ay ang katutubong salsa Mahonesa.
Nang bumalik ang mga Pranses sa Paris, ginaya nila ng recipe ng mga Kastila, at tinawag itong mayonnaise.  Sa salitang Pranses, dinurugtungan ng “aisse” ang pangalan ng isang lugar upang tawagin ang mga taga-roon.  Halimbawa:  Lyonnaise, Dijonnaise, Marseillais / Marseillaise, atbp.

 

 

Madaling gumawa ng mayonesa; ang mga sangkap ay olive oil, pula ng itlog, at katas ng lemon.  I-Google ang “recipe for mayonnaise” at subukang gamitin ang ibang klaseng cooking oil, at kalamansi sa halip na imported lemon.

 

On Sale Ang KAMOTENG KAHOY!

May lakad ako sa linggong ito:  all-day assignment sa aking interpreting job.

Nang makita ko na baratilyo sa Pilipino grocery ang mga pakete ng frozen kamoteng kahoy (3 piraso, binalatan na at ready-to-cook, $0.99), nagpasiya ako na mag-baon ang minatamis na kamoteng kahoy.  Pwedeng meryenda, pwede ring tanghalian kung may ulam na ilang pirasong tocino.

 
Napakadaling iluto ang minatamis na kamoteng kahoy.  Ilagay sa isang kaserola ang kamote, isang kono ng panutsa, at sapat na tubig upang ilubog nang kalahati ang mga piraso.  Pakuluin, ilagay sa medium ang init ng kalan, at hayaang lumambot ang kamote.  Maigi kung bibilingin ang mga piraso para pantay ang tamis sa harap at likod.
 
Ang kamoteng kahoy ay natibong tanim sa katimugang Brazil.   Ang tawag nila dito ay manioc, manihot, yucca, cassava, tapioca, at Brazilian arrowroot (uraro, ika ng natin).    Karaniwang tawag dito sa Pilipinas ay KAMOTENG KAHOY.  Sa ilalim ng lupa ito lumalaki (tulad ng kamote) at tumataas ito (tulad ng ibang punong-kahoy).
Manihot esculenta - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-090.jpg            
https://en.wikipedia.org/wiki/Cassavahttps://en.wikipedia.org/wiki/Cassava

Ikinalat ng mga tao at hayop ang mga buto nito, hanggang naging laganap
sa Mesoamerica, kung saan kabilang ang mga modernong bansa ng El Salvador, Guatemala, Honduras, Belize, at Mexico.  
Mula sa Mexico, dinala ng mga Kastila ang tanim na ito sa Pilipinas.

Itinuturo ni Jerry Coleby-Williams ng Brisbane, Australia
ang panibagong paraan ng pagpapa-ugat ng mga bagon tanim
na kamoteng kahoy.

Tabunan nang mababaw ang ilang tangkay.  
Siguraduhing palaging
maligamgam ang lupa.   Pag-usbong ng 
bagong, tanim,
putol-putulin at itanim nang hiwa-hiwalay. 
 
File:Disease-Resistant Cassava Revives DRC Agriculture.JPG
Dinala ng mga negosyanteng Portuges ang manioc mula sa Brazil papuntang Africa, kung saan naging pangunahing pagkain
ito ng maraming populasyon.  Nakakabusog ito, ngunit kulang sa sustansiya tulad ng protein.   
 
 
Wari ko ba, laging pumapasok sa isipin natin ang minatamis kapag nababanggit ang kamoteng kahoy. Sana ay maging adventurous naman tayo, at alamin ang mga paraan ng pagluluto nito sa ibang bansa.

Sa Google o Safari, i-type lang ninyo ang “ways of cooking cassava,”  at mamili kayo ng recipe na gusto ninyong subukan!

Catch of the Day

We pride ourselves on having the freshest fish around.
Our specials change daily based on the catch of the day. 
Check back here or follow us on Facebook 
for unique limited time dishes and special news
The statement above is the opener for the website of a popular restaurant in the US East Coast.  It pretty much explains the concept of “catch of the day.”  Whatever the fisherman delivers in the morning is the day’s “special,” which is usually — but not always — the cheapest offering on the menu.
 
For me, “catch of the day” can mean buying whatever is least expensive in the market and building a dish based on what ingredients were available at a good price.  The purchase(s) can be meats, vegetables, or other meal-building inputs.
 
My last trip to a market in Concord, CA yielded, among certain staples, a tray of salmon trimmings.  I’m not really into fillets of fish; they look too much like meat!  I rather like other parts of the fish which, to me, are tastier AND more economical.  Look at the price of what turned out to be a very satisfying lunch for me and my friend Lori.  
When I saw this tray of salmon trimmings, I decided to make pinangat na isda, AKA poached fish.  I have included in the photo above the other items needed to make the dish:  a couple of tomatoes and some onion.
On a medium-deep pan, I layered sliced onions and sliced tomatoes.No water was required, because the moisture would come from these ingredients, AND the fish.

Do you see the yellowish liquid on the slices of salmon?  That’s the patis (fish sauce).   In Thai cookery, this seasoning is called nam pla; to the Vietnamese, nuoc mam, and in some parts of Indonesia, petis.  

 

The ancient Greeks and Romans  — who so loved it that they often used it to season their pastas — called it by two names: garum and liquamen.  The fish sauce “factories” of their period were located along the Mediterranean coast, where there was plenty of fish to ferment in vats under the bright sunshine.  Most notable among the fish sauce centers is Antibes, near Cannes and Nice in France.

 

Here’s a plated lunch, which my friend Lori said completely satisfies her craving for fish.
With a slice of ripe mango for dessert, we were all set!
 
 

Mag-garden Tayo sa Paso

Nasa bahay ako ng mga kaibigan sa Davao nang napansin kong lumabas ang anak habang nagluluto ang ina.  Tanong ko, “Saan pupunta si Amanda?”

Ang sagot: “Sa kanto, bibili ng kamatis.”

May malawak na lupa sa likod-bahay ang pamilyang ito. Halos wala namang tanim sa bakanteng lugar; winawalis ng katulong araw-araw, kaya naging matigas na ang lupa sa kawalan ng topsoil.

“Bakit hindi ka magtanim ng kamatis sa likuran? Ang laki ng bakuran mo, pwede kang magkaroon ng gulayan,” suggestion ko.

“Abala lang iyon,” sagot ng Misis.

 

Wa na ‘ko say!  Mas gusto pa nilang gumasta para bumili ng pansahog, at pabayaang naka-tengga ang lupa sa likod-bahay.   What’s wrong with these people?

Ako po ay nakatira sa hilagang California, isang oras ang layo sa San Francisco. Di tulad ng mga kakilala ninyo sa Daly City (kung saan laging mahamog at hindi pwedeng makabuhay ng kamatis at iba pang gulay), ang tinitirhan ko ay masagana sa araw kapag sumampa na ang Spring, at lalo na kung Summer.  
 
Siguro ay dala ng kawalan namin ng lupa sa Maynila, kaya ako’y sabik na sabik magtanim ng mga gulay.  Hindi kailangang maghanap ng mga pakete ng buto para makapag-umpisa ng maliit na gulayan.  Sa totoo lang, isa o dalawang puno ng kamatis ay tama na para sa pangangailangan ng isang kabahayan.
Kapag may nagamit kayong mahusay na klaseng kamatis, i-save ninyo ang buto sa napkin.  Patuyuin ang mga ito at tabunan ng kaunting lupa ang napkin.  Siguradong magkakaroon kayo ng mga puno ng kamatis, at mayroon pang pwedeng ipamigay sa mga interesadong kaibigan!
 
Hindi kailangan ang malawak na lupa para magkaroon ng hardin.  Ilang paso lang ay sapat na para sa kamatis, strawberries, sibuyas, sitsaro, at sili.  
Maigi kung may dalawang kamatis na tanim: cherry, at regular na klase.  Iyong cherry tomatoes ay parang kendi; masarap papakin pagkapitas!  Kung mayroon kayong kamatis na pang-gisa, hindi na kailangang bumili sa palengke!
 
 
Kung may ilan kayong tanim na sibuyas, madaling gumupit ng dahon nito para sa mga salad o sawsawan, tulad ng pinaghalong manga at kamatis.
Bumili lang kayo ng ilang maliliit na sibuyas, at ilubog sa paso.
 
 
Kung hindi pa kayo nakakatikim ng sariwang sitsaro, you’re missing something!   Malutong, malinamnam, at maraming sustansiya!
Kung walang mabilhan ng buto, humingi ng ilang “magulang” na sitsaro sa palengke,
patuyuin ang buto, at iyon ang ipunla.
 
Ang sili ay madaling alagaan, at maigi kung madaling kuhanin
“diyan lang sa paso” para makapag-timpla ng lutuin.