LUMPIA: Sikat na Pangkaing Pilipino

Sa kanlurang bahagi ng mundo, lalo na sa Amerika, ang mga sikat na pagkaing Pilipino ay pansit, lumpia, at adobo.  Ibig kong talakayain ngayon ang LUMPIA, bilang follow-up sa blog post ng kaibigan nating penpowersong.
 

Ang Lumpiang Sariwa ni Flor Enriquez-Francia sa Quiapo

 
Mga kababayan, hindi yata katutubong putahe ng Pilipinas ang lumpia.  Sori po!  
Ang lutuing ito ay dala daw ng mga Fujian Intsik na dumayo sa ating mga pasigan anim na libong taon na ang nakararaan. Pansinin natin ang pulang bahagi sa mapa ng Tsina; iyan ang Fujian.
 
Hindi lang Pilipinas ang narating nila, kundi Indonesia rin, at iba pang nalalapit na lugar.  Ayon kay Propesor Peter Bellwood ng Canberra, Australia, ang pagpunta ng mga taga-Fujian sa iba’t-ibang bansang Asya ay ang dahilan kung bakit maraming kahawigan sa salita, pagkain, itsura ang mga Asyano.  Ang Austronesian MigrationTheory ay isang kagili-giliw na paksa na tatalakayin natin sa lalong madaling panahon.
 
 
Back to LUMPIA.  Ilang klaseng lumpia ang alam ninyo?  Sige, ipakita ninyo ang kaalaman ninyo tungkol sa pagkain natin.  Una – lumpiang prito. Pangalawa – lumpiang sariwa.  Ano ang pangatlo?  Ang pang-apat?  Ika-lima?  May ika-anim ba?
Ang ugat ng salitang “lumpia” ay lūn-piá  o  jūn-piá .  Dalawang klase ang lumpia ng mga taga Fujian: pinirito at sariwa.  Mula dito ay ang lumobo ang mga klase ng lumpia, maging sa Pilipinas o sa Indonesia.  Pag-uusapan natin ang mga lumpiang Pilipino, at ang kapareho nito sa Indonesia, kung mayroon man.
 
Ang Lumpiang Prito ay karaniwang pinalamanan ng mga gulay na ginisa sa mantika, sibuyas at patis.  Maaring isama ang repolyo, togue, carrots, singkamas, kamote, habichuelas, mga butil ng mais, atbp.   Isa pang tawag dito ay Lumpiang Gulay, bagama’t karaniwan ay sinasamahan din ng giniling na baboy o manok, o hipon, o tokwa.
Kung natatandaan ninyo ang nasi goreng (fried rice) ng Indonesia, madaling ninyong masasabi na ang kapantay ng ating lumpiang prito ay ang kanilang lumpia goreng, na pinalaman ng bihon at carrots. Simple lang ang lumpia goreng dahil ito ay inihahain kasabay ng iba pang gorengan:  piniritong tokwa, piniritong kamote, piniritong cassava, atbp.
 
Ang Lumpiang Sariwa, na sikat na produkto ni Aling Flor Enriquez-Francia, ay karaniwang pinalalamnan ng hinimay na manok at hiwa-hiwang gulay kasama ang singkamas.  Isinisilbi ito sa dahon ng litsugas at lumpia-balot.  Laging kasama nito ay sarsa na tinimpla sa sabaw ng baboy o manok, harina, at kinulayan ng toyo.  Ang huling dekorasyon ay pinitpit na mani at sariwang bawang.
lumpiang-sariwa-recipe

Ang katumbas nito sa Indonesia ay lumpia basah.  Nakuha ba ninyo ang ibig sabihin?  Hindi tuyo, hindi pinirito, therefore, sariwa nga!
 
Pangatlong lumpia natin: LUMPIANG SHANGHAI.  Kamukha ito ng lumpiang prito, pero mini version: kasing-haba lang ng hinlalaking daliri.  Galing daw ba ito sa Shanghai?  No way, dahil sa Shanghai mismo ay wala silang ganitong lutuin!  Isa pang kaibhan nito sa regular na lumpia ay ang palaman: mas maraming giniling na karne ang gamit, na tinimplahan ng sibuyas, tinadtad na carrots, padagdag lasa tulad ng cilantro at gisantes.  Hinahalo ito sa binating itlog para madaling ibalot at hindi ma-disporma sa pagprito.  Karaniwang sawsawan ang tamis-anghang na banana ketsap.
 
Sa Indonesia, mayroon silang tinatawag na sumpia: “mini” lumpia na pinalamnan ng hinimay na karneng baka o mga hibla ng pinatuyong sugpo.
 
Lumpia #4:  LUMPIANG HUBAD.  Ito ay lumpiang sariwa, pero walang balot.  Kaya nga “hubad” ang tawag.
 
Number 5:  LUMPIANG UBOD.  Ito ay lumpiang sariwa pa rin, ngunit ang pangunahing sangkap ay ubod ng niyog.  Especial na putahe ito sa mga lugar na sagana sa niyog, tulad ng Silay, Negros Occidental.
Ang ika-anim at huling lumpia sa usapang ito:  TURON!  Isinama ko ito sa listahan dahil sa isang nakakatuwang pangyayari sa Berkeley, Californa.  Dumadalaw ako sa bahay ng isang kaibigan nang lapitan ako ng isa pang bisita. Tanong niya, “You’re Filipino?  Can you tell me how to make banana lumpia?”  Napag-tanto ko na ang ibig niyang sabihin ay turon!  Siyempre naman, tinuruan ko siyang gumawa ng masarap na meryendang ito.
Advertisements

One response

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s